Najlżejsze palniki turystyczne

5 1 1 1 1 1 Rating 5.00
Lekki palnik turystyczny

Wybór lekkiego palnika turystycznego jest jednym z najtrudniejszych zadań. Podstawowy problem polega na tym, iż sama waga kuchenki to tylko jeden z czynników wpływających na całkowity ciężar, komfort oraz sposób przyrządzania ciepłych posiłków w czasie podróży. Oczywiście, wybierając się w podróż gdzie będziemy mieli ciągły dostęp do cywilizacji, zabieranie kuchenki w większości wypadków mija się z celem. W tym artykule rozważymy jednak wariant wyjazdu, w czasie którego konieczne jest posiadanie urządzenia (oraz paliwa) zdolnego przynajmniej do zagotowania wody.

 Podczas wszelkich rozważań na temat optymalnego palnika turystycznego musimy brać pod uwagę co wpływa na całkowitą wagę systemu:

  • ciężar samego palnika - jest to jedno z najprostszych porównań do wykonania, większość producentów podaje wagę palnika
  • waga naczynia - wbrew pozorom ma niebagatelne znacznie. Najcięższe naczynia wykonano ze stali, lżejsze z aluminium, a najlżejsze z tytanu. Ten ostatni choć najsłabiej przewodzi ciepło to jednak dzięki cienkim ściankom garnka woda gotuje się z reguły szybciej niż w aluminium czy stali. Oczywiście cena tytanowych naczyń jest najwyższa. 
  • efektywność paliwa, na jakie działa palnik. Upraszczając alkohol podczas spalania wydziela mniej więcej połowę mniej energii cieplnej niż propan-butan. 
  • efektywność absorpcji energii przez naczynie (kształt, materiał, budowa) - niektóre naczynia posiadają zintegrowany radiator aby lepiej pochłaniać ciepło z palnika, są one jednak z reguły cięższe i panuje przekonanie, że oszczędzone paliwo i tak będzie lżejsze niż dodatkowa waga radiatora. Dlatego lepiej jest kierować się szerokością naczynia (szersze powodują mniejsze straty) oraz wspomniany wcześniej materiałem.  
  • ciężar opakowania paliwa - jest to bardzo ważna kwestia często pomijana przy wszelkich rozważaniach. Przykładowo stalowe kartusze z gazem mogą ważyć nawet tyle ile samo paliwo w ich wnętrzu. Dlatego lepiej wybierać większe opakowania. Na dłuższe wyjazdy proporcjonalnie najlżejszym opakowaniem na paliwo będą butelki na benzynę.
  • ew. dodatki do kuchenki - zestaw naprawczy etc. Niektóre rodzaje kuchenek - zwłaszcza na benzynę wymagają regularnej konserwacji. Z reguły nie dotyczy to palników gazowych i alkoholowych. 

Gdy wiemy już co wpływa na ciężar zestawu możemy przejść do kolejnego nieodzownego dylematu, jakim staje się wybór odpowiedniego rodzaju kuchenki turystycznej. Poniżej postaram się opisać wszelkie wady i zalety każdego z rodzajów palników. Da to wyobrażenie o konsekwencjach wyboru danego rodzaju systemu gotowania.

 

Palnik gazowy nakręcany

lekki palnik gazowyKuchenki nakręcane na kartusz z gazem są bodajże najbardziej popularnymi palnikami wśród turystów. Na zdjęciu obok przedstawiony został palnik Optimus Crux ważący 72 gramy.
Podstawowe zalety palników nakręcanych to:

  • wysoka efektywność gotowania na gazie - szacuje się, że w zwykłych warunkach 500 ml wody o temperaturze pokojowej można zagotować zużywając przeciętnie ok 8 gramów gazu.
  • prostota ich użytkowania - wystarczy nakręcić palnik na gwint kartusza i gotowe,
  • małe rozmiary po złożeniu
  • niewielka waga - najlżejsze ważą nawet 25 g, a bardziej solidne i tak ważą poniżej 100 g!
  • niska cena - koszt zakupu to nawet kilkadziesiąt złotych
  • szybki czas uzyskania maksymalnej temperatury
  • łatwość regulacji wielkości płomienia
  • brak konieczności wożenia zestawu naprawczego

Niestety palniki takie posiadają również cechy, które w niektórych przypadkach można rozpatrywać jako wady:

  • nie działają na mrozie. Szacuje się, że temperaturą graniczną jest -5º lub -7º w zależności od mieszanki. Problem ten wynika nie z samej konstrukcji palnika, a właściwości gazów, którymi napełnianymi są kartusze. Pod tym względem zdecydowanie lepiej radzą sobie palniki gazowe wolnostojące, w których kartusze mogą zostać obrócone do góry nogami, co ułatwia wypływ gazu w niekorzystnych warunkach pogodowych
  • dostępność kartuszy z gazem - o ile wyruszamy drogą lądową w podróż to kwestia dostępności kartuszy nas nie powinna martwić gdyż gaz możemy zabrać z domu. Problem pojawia się przede wszystkim gdy lecimy samolotem. Kartuszy z gazem nie wolno przewozić samolotami i najczęściej ochrona lotniska zabierze je nam podczas kontroli. Owszem, czytałem o "mądrych inaczej", którzy zabierają gaz do samolotu bo "a nóż się uda" ale głupota ludzka temat na inną historię. 
    Generalnie w krajach bardziej cywilizowanych gaz jet w miarę łatwo dostępny, gorzej jednak gdy jedziemy do Azji, Afryki lub też tereny mniej turystyczne. W wielu miejscach sprzedawane kartusze z gazem były ponownie nabijane paliwem nieznanej jakości.
  • Z dostępnością gazu wiąże się też problem dokupienia paliwa w trakcie podróży - nie możemy liczyć, że w małej wiosce gdzieś na trasie kupimy kartusze. 
  • cena gazu - paliwo turystyczne w kartuszach jest dość drogie a jego uzupełnianie metodami chałupniczymi niezbyt bezpieczne i wygodne. 
  • waga samych kartuszy - z jednej strony wspominaliśmy o wysokiej efektywności gotowania na gazie, z drugiej jednak strony trzeba mieć na uwadze wagę samych kartuszy. Ze względu na wysokie ciśnienie panujące wewnątrz kartusza, produkowane one są z ciężkich materiałów. Waga pustego kartusza mieszczącego 100 gramów to ok 90-100 gramów! Im kartusz jest większy tym waga opakowania stanowi mniejszy procent całkowitego ciężaru: pusty 230 gramowy kartusz waży około 130-150 gramów. 
  • trudność w oszacowaniu ilości pozostałego gazu w kartuszu
  • spadek efektywności wraz ze spadkiem ilości gazu w kartuszu

 

Przykładowe lekkie palniki gazowe (bez zapalnika piezo):

 Nazwa   Waga  Orientacyjna cena   Uwagi
 BRS-3000T 25  ok 50 PLN z kosztami wysyłki z Chin  Obecny rekordzista, delikatna konstrukcja, "Made in PRC", tytanowy
 Fire-Maple Hornet FMS-300T 44  ok 135 PLN z kosztami wysyłki z Chin  lżejszy następna Monatuk Gnat, tytanowy
 Monatuk Gnat vel Fire-Maple 116t 48    Poprzednik FMS-300T, popularny model, sprawdzony, z dobrymi opiniami, tytanowy
 Kovea Superlite Titanium 60  ok 190 PLN w polskim sklepie  jeden z najlżejszych palników znanych producentów
 Optimus Crux lite 72  od 130 PLN  bardzo dobra firma, sensowna cena

 

Palnik gazowy wolnostojący

lekki palnik gazowy wolnostojacyJest to specyficzna odmiana palników gazowych. Podstawowa różnica polega na tym, że palnik kładzie się na ziemi, a łączy się go z kartuszem poprzez wężyk. Główną zaletą takiego rozwiązania jest możliwość obrócenia kartusza z gazem (przydatne zwłaszcza podczas niskich temperatur), a także możliwość uzyskania większej stabilności - gotowania w większym naczyniu.

W stosunku do palników nakręcanych na kartusz, ten typ kuchenek ma w zasadzie tylko i aż trzy wady: wyższą cenę oraz większe gabaryty, a przez to i wagę. Na zdjęciu obok przedstawiony jest palnik Optimus Vega ważący 178 gramów, czyli ponad dwa razy więcej niż odpowiednik nakręcany na kartusz. 

 

Zintegrowany system typu Jetboil

lekka kuchenka jetboilJednym z pionierów w produkcji zintegrowanych systemów kuchenek gazowych była firma Jetboil - krótką recenzję modelu Jetboil Zip (na zdjęciu) przeczytasz w tym artykule. Obecnie większość firm z branży ma w swojej ofercie zintegrowane systemy polegające na maksymalnie efektywnym połączeniu palnika, naczynia do gotowania wody oraz osłony przed wiatrem. Dzięki odpowiedniej konstrukcji uzyskujemy następujące korzyści:

  • wysoką efektywność wykorzystania gazu. Przyjmuje się, że 500 ml wody można zagotować przy użyciu zaledwie 5 gramów gazu - jest to wynik trudny lub niemożliwy do uzyskania w innych rodzajach kuchenek
  • brak konieczności ustawiania osłon przeciwwietrznych - zintegrowane konstrukcje są tak zbudowane, że wiatr nie powinien powodować zakłóceń w pracy palnika i obniżać znacząco jego efektywności
  • brak konieczności noszenia dodatkowych naczyń - kubek Jetboila jest integralna częścią zestawu więc całą wodę gotujemy najczęściej w nim. Jeśli jednak potrzebujemy gotować coś w innym naczyniu to w wielu zintegrowanych systemach dołączona jest nakładka na planik umożliwiająca postawienie na palniku dowolnego naczynia. Tracimy wówczas największą zaletę Jetboila - tzn. efektywność. 
  • stosunkowo niewielkie rozmiary - z reguły wszystkie elementy systemu można po użyciu schować do naczynia, często mieści się także sam kartusz z gazem

Zintegrowane systemu typu Jetboil mają również i wady, większość z nich jest taka sama jak dla palników nakręcanych (w zasadzie Jetboil to nic innego jak palnik nakręcany na kartusz), czyli: nie działają na dużym mrozie, spadająca efektywność niepełnych kartuszy; cena, dostępność i waga kartuszy. Ponadto, systemy zintegrowane typu Jetboil są znacznie droższe od palników nakręcanych ale też i najczęściej cięższe niż zwykłe palniki + naczynie. Zaś wyższa efektywność zużycia gazu tylko w określonych warunkach zrekompensuje nam większą wagę samego zestawu. 

 

Palniki wielopaliwowe

lekki palnik wielopaliwowyZupełnie inną kategorią kuchenek są tzw. palniki wielopaliwowe. Budową przypominają nieco gazowe palniki wolnostojące gdyż zbiornik z paliwem z reguły połączony jest wężykiem z kuchenką. Czasami kuchenki na benzynę i inne paliwa mają kształt bardziej  zintegrowany, mam na myśli choćby popularną "ruską kostkę". Na zdjęciu obok zaprezentowany jest model Optimus Polaris Optifuel (waga to prawie 500 g).

Niezależnie od budowy wielopaliwowego palnika zasada jego działania jest w zasadzie taka sama: paliwo płynne (wśród dopuszczonych paliw najczęściej stosowane są: benzyna bezołowiowa, nafta, benzyna ekstrakcyjna, czasem diesel) umieszcza się w specjalnej butelce. Zamiast zakrętki do butelki wstawia się pompkę połączoną wężykiem z palnikiem. Dzięki pompce uzyskujemy ciśnienie, pod wpływem którego paliwo płynie do palnika. W niemal każdej tego typu kuchence przed odpaleniem konieczne jest rozgrzanie palnika poprzez wpuszczenie niewielkiej ilości paliwa do palnika, odcięcie jego dopływu z butelki i odpalenie benzyny znajdującej się w palniku. Po wstępnym rozgrzaniu palnika (trwającym ok 2 minut) kuchenka jest gotowa do użytku.

Niektóre kuchenki posiadają specjalne adaptery pozwalające na używanie gazu w kartuszach, inne mają wymienne elementy pozwalające na lepsze dostosowanie palnika do różnych rodzajów paliw.

Kuchenki wielopaliwowe charakteryzują się następującymi zaletami:

  • uniwersalność - można korzystać z łatwo dostępnych paliw (jak choćby benzyny bezołowiowej) co ma niebagatelne znaczenie podczas podroży do krajów gdzie dostępność kartuszy z gazem jest ograniczona.
  • działanie w bardzo niskich temperaturach - jak już wspomnieliśmy powyżej kuchenki gazowe (zwłaszcza nakręcane) przestają działać przy temperaturach poniżej -7ºC. Dlatego kuchenki wielopaliwowe są stosowane podczas wypraw wysokogórskich oraz zimowych.
  • możliwość dowolnego dostosowania ilości paliwa. W przeciwieństwie do kuchenek gazowych, w których mamy wybór między kartuszami 125 g, 230 g, 450 g, w przypadku używania benzyny możemy zabrać ze sobą żądaną ilość paliwa.
  • niska cena paliwa. Dla porównania: najbardziej opłacalny kartusz z gazem 450 g kosztuje ponad 30 PLN, podczas gdy pół litra benzyny bezołowiowej kosztuje mniej więcej 10 razy mniej.
  • niska waga pojemnika na paliwo. Benzynę można przenosić nawet w butelce typu PET, podczas gdy gaz nosimy w ciężkich metalowych kartuszach.
  • wysoka wydajność szczególnie podczas gotowania dla większej ilości osób.

Niestety kuchenki wielopaliwowe mają też szereg wad:

  • ciężar - kuchenka składa się z wielu elementów, co przekłada się na dużo wyższą wagę kuchenki niż np. palnika nakręcanego. Najlżejsze palniki ważą ok 200 gramów, do tego należy doliczyć wagę pompki oraz butelki na paliwo. Całkowita waga zestawu wynosi grubo ponad 300 gramów.
  • skomplikowana obsługa - dotyczy to zarówno użytkowania jak i konserwacji. Wspomniana powyżej konieczność rozgrzewania palnika pochłania czas i paliwo, zaś raz na jakiś czas konieczne jest czyszczenie kuchenki.
  • zapach i bród - zawsze gdzieś paliwo będzie nam podśmierdywało gdyż zawsze gdzieś kapnie kropla benzyny, ponadto na kuchenkach osadza się sadza, która będzie brudzić nam ręce - można zmniejszyć ten efekt używając do rozgrzewania alkoholu (pociąga to jednak ze sobą konieczność noszenia 
  • wymiary po złożeniu - z powodu wielu elementów kuchenka zajmuje po złożeniu sporo miejsca, w dodatku konieczne jest noszenie jej w pokrowcu by nie ubrudzić plecaka. 
  • konieczność noszenia zestawu naprawczego, składającego się z klucza, uszczelek itp. W zależności od stosowanego paliwa oraz jego jakości czyszczenie może być częstsze lub rzadsze - wszystko zależy od modelu. Niektóre palniki (np. MSR Whisperlite) posiadają sprytne funkcje podstawowego czyszczenia dyszy (np. poprzez potrząsanie).
  • wysoka cena zakupu - kuchenki wielopaliwowe są znacznie droższe od konkurentów i kosztują z reguły 400 - 1000 PLN. Jeśli będziemy często korzystać z palnika to cena zakupu dość szybko się zamortyzuje dzięki temu, że paliwo jest znacznie tańsze.
  • średnia efektywność zużycia paliwa przy stosowaniu kuchenki dla jednej-dwóch osób. Tracimy wówczas proporcjonalnie sporo paliwa na rozgrzanie palnika.

Przeczytaj naszą recenzję jednego z najlżejszych palników wielopaliwowych: Edelrid Hexon Multifuel. Dowiesz się tam więcej o zasadzie działania kuchenek wielopaliwowych oraz znajdziesz porównanie z innymi modelami. 

 

Przykładowe modele kuchenek wielopaliwowych:

  palnik + pompka butelka akcesoria Przejściówki Min bez butelki Total z butelka  palenie gazem? Uwagi:
Fire Maple F5 240g 330 ml - 112g zestaw naprawczy - 24g, etui 16g - 240 352 nie wątpliwa jakość
MSR Whisperlite International 344g 591ml - 164g, 
mała - 79g
Osłona od wiatru: 62g
Zestaw naprawczy: 16g
Eyui: 34g
- 344 423 nie duże rozmiary, 
łatwe czyszczenie
MSR Whisperlite Universal 342g 591ml - 172g Osłona od wiatru 76g
etui wraz z zestawem naprawczym:  58g 
Liquid fuel adaptor 24g 366 445 tak duże rozmiary,
łatwe czyszczenie
Pinguin Pyro 303g 125g   25g 328 453 tak kopia FireMaple F3
Edelrid Hexon 331g 0,4l - 102g   - 331 433 tak  
Soto Muka 320g 148g     320 468 ? nie wymaga 
wstępnego rozgrzewania
MSR Simmerlite 249g 79g etui 21g 
zestaw naprawczy 12g, 
osłona od wiatru 46g 
podstawa osłona 17g
  249 328 nie wycofywany, 
nie działa na benzynę

 

 

Kuchenki na alkohol

lekki palnik alkoholowyDość dużą popularnością wśród miłośników podróżowania na lekko cieszą się palniki na alkohol. Są one minimalistyczne, bardzo lekkie i często wykonane własnoręcznie, np. ze zużytych aluminiowych puszek. Nawet jeśli zdecydujemy się na zakup gotowego palnika alkoholowego to nie będzie on drogi - przedstawiony na zdjęciu model Tatonki kosztuje około 30 PLN.

W zasadzie jedyną wadą stanowi stosowane paliwo, czyli alkohol. Pali się ono mniej intensywnie od gazu czy benzyny, co powoduje, że na zagotowanie wody trzeba czekać dość długo. Palnik alkoholowy ma zatem sens przede wszystkim podczas jednoosobowych wypraw podczas których nie będziemy zbyt dużo gotowali. 

 

Kuchenki na paliwo stałe

palnik na kostki esbitOd jakiegoś czasu powszechnie dostępne są również kuchenki na paliwo stałe, tzw. kostki. Najpopularniejszym producentem kostek jest firma Esbit (jeden z modeli Esbit widoczny na zdjęciu). Niewątpliwą zaletą takiego rozwiązania jest wygoda użytkowania i lekkość. Sam palnik najczęściej składa się z kilku małych metalowych elementów, które pełnią funkcję stojaka na naczynie, zaś kostkę kładzie się wewnątrz konstrukcji. Nie ma najmniejszego problemu by palnik wykonać samodzielnie lub wykorzystać do tego celu elementy z innych kuchenek. Samo paliwo jest bardzo lekki, w zasadzie nie posiada opakowania (folia), spala się w całości i daje sporo ciepła.

Wadą jest brak kontroli nad wielkością ognia oraz stosunkowo wysoka cena paliwa (6 kostek kosztuje ok 15 PLN a starcza teoretycznie na zagotowanie 500 ml wody). Choć producent zapewnia, że większość linii lotniczych dopuszcza wożenie kostek w bagażu to jednak wybierając się do krajów gdzie takich kostek nie dokupimy możemy narazić się na problem gdy paliwo zostanie nam odebrane na lotnisku. A z dostępnością kostek jest zdecydowanie gorzej niż z kartuszami gazowymi, zwłaszcza w krajach gorzej rozwiniętych. 

 

Palniki na drewno

palnik na drewno soloSposobem na ujarzmienie ognia z płonącego drewna jest zastosowanie specjalnych palników na drewno. Pamiętajmy, że nie da się przecież wygodnie gotować wody w zwykłym ognisku - do tego celu potrzebne są odpowiednie kociołki, które z reguły są ciężkie. A ilość drewna wykorzystywanego do rozpalenia ogniska jest tak duża, że nie ma najczęściej możliwości jego przenoszenia. Palić ogniska można w zasadzie tylko tam gdzie drewno jest pod ręką. Ciężko też sobie wyobrazić by ognisko stało się paleniskiem awaryjnym, przy złej pogodzie. Ponadto, palenie ognisk jest w wielu obszarach zabronione, a powyżej górnej granicy lasu trudne organizacyjne.  

Z pomocą przychodzą niewielkie palniki na drewno - w zasadzie są to osłony, które utrzymują ogień w konkretnym miejscu tak by można było zagotować wodę w niewielkim naczyniu turystycznym wykorzystując niewielkie ilości drewna. Niektóre konstrukcje zawierają nawet wiatraki aby bardziej efektywnie spalać paliwo. 

Drewno jako paliwo ma kilka zalet: cena (a często jej brak), w wielu regionach duża dostępność i łatwość rozpalania. Wadą jest trudność w przenoszeniu drewna (gabaryty), niedostępność w na dużych wysokościach i słabsza efektywność w porównaniu z paliwami ropopochodnymi. 

Na zdjęciu obok prosty palnik na drewno filmy Solo

 

Jaki palnik wybrać?

Jak widać wybór nie jest prosty a ostateczna decyzja powinna zależeć od tego dokąd się wybieramy. W największym uproszczeniu wybierz:

  • lekki palnik gazowy nakręcany - jeśli będziesz mieć dostęp do kartuszy z gazem, cenisz sobie łatwość użytkowania i możliwość gotowania w rożnych naczyniach, a twoja podróż nie odbywa się w mrozach poniżej -5ºC
  • zintegrowany system a'la Jetboil - jeśli gotować będziesz wyłącznie wodę na herbatę lub do przygotowania liofilizatów, jedziesz w maksymalnie 3-4 osoby i nie będziesz gotować na mrozie, a twój budżet pozwala na wydanie co najmniej 300 PLN na zakup takiego systemu
  • palnik gazowy wolnostojący - jeśli spełnia się choć jeden z tych warunków: będziesz gotować na mrozie, gotować duże ilości, używać stacjonarnie. Jeśli ani jeden z tych warunków nie został spełniony to lepiej poszukaj innej kuchenki.  
  • kuchenkę wielopaliwową - jeśli obawiasz się braku dostępności gazu, będziesz korzystać na mrozach i gotować dla większej ilości osób (3+). W takich warunkach ma sens dźwiganie zestawu i męczenie się z obsługą i czyszczeniem. Nagrodą jest niska cena paliwa.
  • kuchenkę na alkohol, drewno lub kostki - jeśli potrzebujesz coś zagotować awaryjnie lub okazjonalnie, w niewielkich ilościach dla jednej, góra dwóch osób.

 

 

Leave your comments

Post comment as a guest

0 Character restriction
Your text should be more than 10 characters

People in this conversation

  • Skandal

    Świetny artykuł wprowadzający, dzieki!

    0 Like Short URL:
  • Mara

    Świetny artykuł. Mam gazówkę gdzie mogę kontrolować ogień pokrętłem palnika, jak i mini kuchenkę na kostki gdyby skończył się gaz. Zastanawiam się w jakich okolicznościach zabierają kostki do kuchenki? Chyba tylko wtedy gdy są one w bagażu podręcznym prawda? Jeżeli zaś mamy spory plecak i nadamy go do luku, to ominiemy problematycznej konfiskaty, prawda?

    0 Like Short URL:
  • kostek do kuchenki KATEGORYCZNIE nie wolno zabierać do samolotu. Nie ważne jest czy do bagażu rejestrowanego czy podręcznego. Problemem nie jest ew. konfiskata ale bezpieczeństwo lotu. Kostki mogą spowodować pożar, dlatego podobnie jak innych paliw czy nawet mocnych alkoholi (chyba 60% +) nie wolno zabrać w podróż lotniczą.

    0 Like Short URL:
  • Piotr

    Wszystko prawie dobrze, ale nie do końca. Zimą i na dużych wysokościach stosuje się kuchenki podwieszane zasilane kartuszami "jednorazowymi" napełniane propanem na miejscu. Działa to nawet w temperaturze -30st. C
    Kiedyś topową kuchenką był Markill Stormy, obecnie jest to MSR Reactor. Proponuję sobie pooglądać fotki z zimowych wypraw np. na K2.

    0 Like Short URL: